Soya Fasulyesi: ŞİFALI BİTKİLER

Soya sosu, miso, tempeh, tofu… Soya fasulyesinden yapılan bu ve bunlara benzeyen diğer yemekler yüzyıllar boyunca Asya mutfağının köşe taşı olmuştur. Ana vatanı Orta ve Doğu Asya olan yabani soya fasulyesinin M.Ö. 11. yüzyıl civarında Çin’in kuzeyinde bir kültür bitkisi haline getirildiği düşünülmektedir. M.S 1. yüzyılda soya fasulyesi Çin’in yanı sıra Kore, Japonya, Kuzey Hindistan, Nepal ve Güneydoğu Asya’daki birçok ülkede yetiştiriliyordu.




Avrupalı tüccarlar ve ziyaretçiler 1500’li yıllarda soya fasulyesinden yapılan birçok yemeği ve sosu öğrenip ülkelerine götürdüler.

Batı’da soya insanların neredeyse tamamı tarafından gıda olarak bilinir. Oysaki bu bitkinin şifalı bir bitki olarak Doğu’da uzun bir geçmişi vardır ve birçok eski Çin metninde soyanın şifalı özelliklerinden bahsedilir. Soya geçmişte olduğu gibi günümüzde de Çin tıbbında yüksek ateş, uykusuzluk, baş ağrısı, anksiyete ve akciğer sorunlarının tedavisinde kullanılır. Kalp, karaciğer ve böbrekler için iyi bir tonik olduğu düşünülür. Soya filizlerinin kabızlık giderici bir etkisi vardır; şişkinliği azaltır, acılı idrarı dindirir.

Soya bitkilerinde bulunan ve östrojene benzeyen bileşenler olan fitoöstrojenler açısından zengindir. Bu nedenle bitki uzmanları ani ateş basması ve gece terlemesi gibi menopoz belirtilerinin tedavisi için soya ekstresini önerirler. Ancak soya bazı kadınlarda meme kanseri riskini arttırdığından bu bitkinin menopoz belirtileri için kullanılması konusu tartışılmalıdır. Soya fasulyesinden elde edilen yağlı bir madde olan soya lesitini kandaki kolesterol seviyesini azaltmada işe yarayabilir.




Soya (Glycine max) yabani hayattan alınıp bir kültür bitkisine dönüştürülmüştür. Yabani soya ince saplıdır ve bükümlü tek yıllık asma bir bitkidir. Üzerindeki kahverengi tüyler kültür bitkisi olan soyayı hatırlatır.

Yetişme Alışkanlıkları

Soya fasulyesi Birleşik Devletler’de geniş ölçüde üretilen bir üründür, New England hariç, Missisippi’nin doğusundaki eyaletlerde yerlileştirilmiştir. Yabani akrabası ise, Japonya, Kore, Doğu Sibirya, Tayvan ve Doğu Çin’in büyük kısmında ovalardaki çalılık bölgelerde yaygın olarak bulunur. Soya Çin’de binlerce yıldır yetiştirilmektedir.

Ekim ve Hasat

Soya fasulyesi sebze bahçelerinde küçük çapta üretilebilir. Çok yaygın olduğundan ve pek çok yerde yetiştirildiğinden küçük bahçelerde yer verilmez. Dünyada en çok yetiştirilen baklagil ve önemli bir protein kaynağı olan soya fasulyesi verimli ve iyi drene edilmiş toprağı ve güneşli havayı sever. Tohumlar, ilkbaharda soğuk tehlikesi biter bitmez ekilir.

Tedavi Amaçlı Kullanımı

  • Protein kaynağı
  • Kalp sağlığı

Soya fasulyesi temel aminoasitlerin tümünü içerir ve sağlam bir proteindir. Vejetaryen ve vegan diyetlerin önemli bir parçasıdır. Asya ülkelerinde yapılan geniş epidemiyolojik araştırmalar, beslenme düzenlerinde soyaya yer verenlerin vücutlarının menopoz belirtileri, meme kanseri ve kemik erimesine karşı daha güçlü bir koruma sağladığını göstermiştir.




Asyalı olmayan toplumlarda yapılan araştırmalarda farklı sonuçlar elde edilmiştir. Soya üzerine yapılmış çok sayıda çalışma vardır, 2 dozdan fazla soya tüketenlerin bazılarında ani ateş basmasında düzelme görülürken bazılarında görülmemiş ve kesin bir sonuca varılamamıştır.

2006 yılında Amerikan Kalp Derneği soya tüketiminin ani ateş basmalarına ve kansere karşı koruma sağladığına dair çok az kanıt olduğunu açıkladı. Ancak yazarlar ‘Tofu, soya yağı, soya fıstığı ve soya köftesi gibi soya ürünleri içerdikleri yüksek miktardaki çoklu doymamış yağ, lif, vitamin ve minerallerle kardiyovasküler sisteme ve genel insan sağlığına faydalıdır. Fazla miktarda doymuş yağ ve kolesterol içeren hayvansal proteinler yerine bunları ve diğer soya ürünlerini tüketmek kardiyovasküler sağlığı güçlendirecektir.’ açıklamasını yapmıştır.




İnsanlar üzerinde yapılan bazı araştırmalar soyanın meme kanserine karşı koruyucu bir etkisi olduğunu göstermiştir. Ancak meme kanserine yakalanmış ya da yüksek yakalanma riski taşıyan kadınlarda nasıl bir etki yarattığı bilinmemektedir. Bazı araştırmalar soyanın kanserin tekrarlanmasını engellediğini gösterirken, bazıları riski arttırdığını ve tedavide kullanılan tamoksifenin etkisini azalttığını göstermiştir. Birçok onkolojist günde 1-2 porsiyondan az ya da günde 50-90 mg izoflavone alacak kadar tüketilmesini önermiştir.



Kullanım Şekli

Soya içeren gıdalar bütünlüklü bir diyetin parçası olmalıdır. Besin değeri düşük gıdaları bir tarafa bırakın ve edamame, soya fıstığı, miso ve tempeh gibi gıdaları tüketin.

EKSTRELER: Günde 50-90 mg soya izoflavonu.

UYARILAR

Soya bütünlüklü bir diyetin parçası olduğunda sağlığa faydalıdır ve mükemmel bir protein kaynağıdır. Daha kesin bilgiler sağlanana kadar meme kanseri geçirmiş olanlar tamoksifen kullanıyorlarsa olası bir bitki-ilaç etkileşimine karşı soya ekstresi tüketmemelidir.

Tezgah Üstü: SOYA ÇALKALAMASI

180 gram soya sütü, bir tutam vanilya, yarım bardak çilek ve yarım muzu karıştırın. Yarım bardak buz ekleyin. Blendırda 10-15 saniye karıştırın. Hemen servis edin.

AFİYET OLSUN…



Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir