Sfenks Nedir ? – Mitolojik Yaratıklar Serisi

Sfenks, kafası koç, kuş ya da insan olan gövdesi ise bir aslana benzeyen efsanevi varlıktır. Sfenkslere ilk önce Antik Mısır’da rastlanmıştır. Ancak Yunan mitolojisinde de büyük bir yeri vardır. İsmini de buradan almıştır. Mısırca’daki orijinal adı kepes ankh ya da şeşep ankh olarak bilinir. “Yaşayan heykel”anlamına gelir. En çok bilineni Mısır’ın başkenti olan Kahire’de yer alan heykeldir.



 

Sfenks Efsaneleri

Mısır sfenksi antik ve efsanevi bir yaratık olarak bilinir. En ünlü ve en çok bilinen Gize Sekenksi’dir. Yönü doğuya doprudur ve pençelerinin arasında bir tapınak yer alır. Doğan güneşi ve firavun için yeniden dirilişi temsil eder. Yüzünün doğuya dönük olmasının sebebi Mısır mitolojisinde yer alan güneş tanrısı RA’yı  her sabah doğar doğmaz görmesi iiçindir. Kazı çalışmalarında ilk zamanlarda ön ayaklarının arasında kurban adamak için bur sunak olduğu bulunmuştur. Mısır’da yer alan bu sfenksin yüzünün firavun Kefren’e ait olduğu günülmektedir.

sfenks

Yunan sfenksi, Yunan mitolojisinde yer alır. Yıkım ve kötü şansı temsil eder ve benzersiz bir şaytan olarak görülür.  Vazoların üzerine çizilen resimlerde veya kabartmalarda dik oturan, kadın kafası olan kanatlı bir aslan şekilde tasvir edilmiştir.  Pençelerini, tırnaklarını ve gögüslerini aslandan, kuyruğunu ise yılandan almıştır. Efsaneye göre Hera ya da Ares sfenksi anavatanı Etiyopya’dan alıp Thebes’in dışında oturmasını ve yoldan geçenlere bir bulmaca sormasını emreder. Bu efsanevi yaratıkta her geçene bulmacayı sorar. Çözemeyenleri boğarak ölümün sebep ve heme yer. Thebes’in mitolojik kralı olan Oidipus sfenksin karışısına çıkar. Sfenks “Hangi varlık sabah dört ayak üstünde, öğlen iki ayak üzerinde ve akşam üç ayak üzerinde yürür diye sorar. Oedipus bulmacayı çözer ve şöyle der; “O varlık insandır. Çünkü insan bebekliğinde ellerini de ayak gibi kullanarak dört ayak üzerinde yürür, büyüdüğünde iki ayak üzerinde yürür, yaşlandığında ise bir baston kullanır, yani üç ayak üzerinde yürür.”. Bunun üzerine yenildiğini anlayan sfenks kendisini yüksek bir kayadan atar ve ölür.

Anadolu’da Yer Alan Sfenkslerin Kabartmaları

Anadolu’daki insan başlı aslan sfenkslerine Hitit, Lidya ve Frigya uygarlıklarında heyken olarak rastlanmaktadır. Bunların en ünlülerinden biri Alacahöyük kent kapısının iki yanına konuşmuş olan sfenkslerdir.



 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir