Domates: ŞİFALI BİTKİLER

Domates, dünyanın en popüler taze sebzelerinden olsa da botanik olarak bir meyvedir. Günümüzde domatesin binden fazla türü vardır; bu türlerin renkleri kahverengiden yeşile, mordan sarıya ve elbette kırmızıya kadar çeşit çeşittir. Güney Amerika’nın batısına özgü bu meyve ilk olarak Meksika’daki ekilmiş; ardından Aztekler tarafından evcilleştirilmiştir. Bu antik bitkinin küçük, kiraz büyüklüğünde meyveleri vardı ve bugün manavdan ya da pazardan aldığımız etli ve büyük biçimine benzemiyordu. Avrupa’da domatese ilk olarak şüpheyle yaklaşıldı çünkü domates aslında itüzümü familyasındandır ve bu familyada birçok zehirli bitki türü vardır. Domatesin cins ismi Lycopersico, Latince’de ‘kurt şeftalisi’ anlamına gelir. İsimdeki kurt, algıladıkları tehlikeye işaret etmekteydi. Zaman içerisinde domates süs bitkisinden mutfak malzemesine terfi etti ve birçok Avrupa mutfağının vazgeçilmezi haline geldi.




Modern araştırmalar domatesin vitamin ve diğer içerik maddeleri açısından zengin ve sağlıklı bir besin olduğunu gösterir. Bu meyve aynı zamanda antioksidan ve kanser önleyici özelliğe sahip bir bitki pigmenti olan likopen içerir. Yakın zamanda domates yemenin prostat kanseri riskini azalttığı anlaşılmıştır.

Yetişme Alışkanlıkları

Domatesin yaban akrabaları Güney Amerika’nın batısında bulunan ve Ekvator’u, Peru’yu, Bolivya’yı ve Şili’yi içine alan dar bir alanda yetişir. Domatesin endemik bir türü Galapagos Adaları’nda yetişir.



Ekim ve Hasat

Domates hasadı tüm bahçıvanlar tarafından çok iyi bilinir. Kısaca söylemek gerekirse domates tek yıllık ve kolay çoğalan bir tohuma sahiptir. Dona dayanıklı değildir; gün boyu güneş görmeyi, sıcak iklimi ve zengin, iyi drene edilmiş toprağı sever.

Tedavi Amaçlı Kullanımı

  • Prostat kanserini önleme

Domatesin kırmızı rengi büyük olasılıkla likopen isimli bir bileşenden kaynaklanır; bu bileşen aynı zamanda karpuzda, kırmızı biberde ve siyah üzümde bulunur ve prostat sağlığına iyi gelmesiyle bilinir. Likopen karotenoit ailesinden bir bileşendir; meyvelerde ve sebzelerde bulunan güçlü bir antioksidan deposudur. Antioksidan özelliğinin yanı sıra likopen kanser hücrelerinin büyümesini önler, iltihabı ve bağışıklık sistemi işlevlerini etkiler. Domates aynı zamanda C vitamini ve diğer karotenoidlerden bazılarını içerir. Bu da birçok durum için sağlıklı bir besin maddesi olmasını sağlar. Araştırmalar domates ve domates ürünlerini yemenin -yani likopen alımının- prostat kanseri riskini yüzde 25 ila 30 oranında azaltır. Likopen prostat kanseri tedavisinde kullanılmış; bazı durumlarda prostat spesifik antijenini (PSA) düşürmüştür. Diğer çalışmalarda ise herhangi bir faydası görülmemiştir. Likopenin tıbbi kullanımı tartışılmış ve tanımlanmıştır. Likopenin diğer etkileri de araştırmacılar tarafından ciğer, meme, pankreas, akciğer ve mide kanserlerinin tedavisinde etkili olup olmadığı araştırılmaktadır.




Kullanım Şekli

Domates, özellikle de pişmiş domates ürünleri, domates suyu ve pişmiş, kaynamış ya da kızarmış domates likopen ve başka bileşenler içerir ve bu bileşenler prostat kanserini önleyici etkiye sahiptir. Haftada 10 defa pişmiş domates tüketmenin prostat kanserini önleyeceği varsayılır. Ayrıca 5 ila 15 mg likopen içeren kapsüller günlük olarak alınabilir.

UYARILAR

Bazı antioksidanlar kemoterapi ya da radyoterapi görenler için zararlı olabilir. Buna likopenin mi yoksa domatesin mi yol açtığı bilinmemektedir. Bazı temel araştırmalar likopenin kemoterapi ya da radyoterapi esnasında faydalı olabileceğini gösterir. Likopeni kanser tedavi listenize eklemeden önce doktorunuza danışınız.

Tezgah Üstü: PRATİK DOMATES SOSU

Derin bir tencereye 1 yemek kaşığı zeytinyağı, 1/2 bardak doğranmış soğan, 1/2 çay kaşığı taze çekilmiş karabiber ve 3 diş sarımsak ekleyin, doğrayın. Orta ateşte pişirin. 5 dakika boyunca karıştırın. Yaklaşık 1 kilo doğranmış domatesi karışıma ekleyin. 10 dakika pişirin. 1/2 bardak reyhan ve 2 yemek kaşığı doğranmış taze farekulağı ekleyin. 5 dakika daha pişirin. Tuz katın. Makarnanın, yahninin ya da tavuk göğsünün üzerine servis edin. Belki de kanseri de önleyecek yemeğiniz hazır!

AFİYET OLSUN…



Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir