Adaçayı: ŞİFALI BİTKİLER

Adaçayı, kümes hayvanları yemlerinde ve birçok ana yemekte çeşni olarak kullanılan klasik bir baharat bitkisidir. Fazlasıyla aromatik ve çalımsı olan bu çok yıllık bitki kuzey Akdeniz kıyılarında doğal olarak bulunur. Cins ismi Salvia, Latince’deki ‘kurtulmak’ ya da ‘iyileşmek’ anlamına gelen salvere kelimesinden türemiştir. Antik Yunan’da ve Roma’da kutsal sayılırdı. İnsanlar bu bitkinin erdem ve zihinsel keskinlik bahşettiğine inanırlardı. Romalılar bitkiyi bir törenle toplarlar ve toplama esnasında demirden olmayan bir bıçak kullanırlardı. Çünkü adaçayı demir tuzuyla reaksiyona geçer. Yüzyıllar boyunca adaçayı sağlıklı olmayla ve uzun yaşamla ilişkilendirilirdi. 18. yüzyıl bitki uzmanı Jonh Evelyn bunu bir adım öteye taşıyarak ‘adaçayının mükemmel özelliklere sahip olduğunu ve bu bitkiyi özenli şekilde kullanmanın kişiye ölümsüzlük sağlayacağını’ yazdı.

Adaçayı tıbbi olarak birçok şifa geleneğinde yerini aldı. Eski Mısırlılar adaçayının doğurganlığı arttırdığına inanırlardı. Yunanlılar adaçayını, öksürük ve solunum yolu enfeksiyonu için içerlerdi. Hindistan’da bitkisel şifacılar hastalarına ağız ve boğaz ağrıları ve aynı zamanda hazımsızlık şikayetleri için adaçayı verirlerdi. Orta Çağ döneminde bitkisel şifacıların adaçayını birçok rahatsızlık için kullandıkları tespit edilmiştir. Fransızlar ise bitkiye, ‘her şeye iyi’ anlamına gelen toute bonne adını vermişlerdir. Adaçayı öksürük, soğuk algınlığı, baş ağrısı ve aynı zamanda kanı temizlemek için verilirdi. Sararan dişleri beyazlatmak için de adaçayı çiğnenirdi.




Günümüzde adaçayı bazlı doğal deodorantlar birçok eczanede satılır çünkü adaçayı terlemeyi azaltan bir etkiye sahiptir. Birçok doğal ağız gargarası adaçayı içerir çünkü diş eti hastalıklarına yol açan bakterileri öldürür. Modern bitki şifacıları adaçayını öksürük, soğuk algınlığı ve bronşit için önerirler. Sıcak adaçayı çayı boğaz ağrılarına ve bademcik iltihabına iyi gelebilir. Aynı zamanda mide ve bağırsak rahatsızlıklarına, menopoz belirtilerine ve bunamayı yavaşlatmaya da iyi gelir.

 Yetişme Alışkanlıkları

Yaygın bahçe adaçayı kuru ve kayalık topraklarda, kayalık bayırlarda, Kuzey ve Orta İspanya’nın ve doğuya doğru Güney Fransa’nın ve Balkan Yarımadası’nın kuru çayırlıklarında kendiliğinden yetişir. Arnavutluk’ta, Karadağ’da ve Hırvatistan’da bol miktarda bulunur.



Ekim ve Hasat

Adaçayı, tohum ya da çelik yoluyla çoğalır. Eğer tohum yoluyla ekilirse sonuç fazlasıyla değişken olabilir. Filizlenme tek tük gerçekleşir. En iyi, gövde çeliğine köklenme hormonunun uygulanması, böylelikle büyümesinin hızlandırılması ve ardından iri kuma ekilmesi yoluyla çoğalır. Dışarıya ekmeden önce genç bitkiler, güçlenene kadar korunaklı bir şekilde yetiştirilmelidir. Bitkilerin arası 50-60 cm olmalıdır. Adaçayı gevşek ve iyi drene edilmiş toprağı sever; çok fazla nem istemez.

Tedavi Amaçlı Kullanımı

  • Boğaz ağrısı
  • Soğuk algınlığı ve öksürük
  • Hafıza
  • Menopoz
  • Aşırı terleme

Adaçayının zihni temizlediği ve hafızayı güçlendirdiği söylenir. Aslında bitkiyle zihin arasında bir bağlantı olabilir.




Araştırmacılar Salvia officinalis’ in yağının asetilkolinesteraz’ı, Alzheimer hastalarının ilaçlarının hedefi olan bir enzimi önlediğini gösterir. Hayvanlar üzerine yapılan çalışmalar ve insanlar üzerinde yapılan denemeler adaçayının ruh halini iyileştirebildiğini ve aynı zamanda hem sağlıklı yetişkinlerde hem de Alzheimer hastalarında bilişselliği güçlendirdiğini iddia eder.

Adaçayı çayı uzun yıllardır boğaz ağrısı için içilir; hem de öksürük ve soğuk algınlığı için gargara olarak kullanılır. Adaçayının boğaz ağrısını dindirmekte çok etkili olduğu bilim tarafından da kanıtlanmıştır. Akut boğaz ağrısı şikâyeti olan 286 hastayla yapılan bir klinik çalışma 3 gün boyunca verilen %15 oranında adaçayı spreyinin plasebo grubuna oranla daha çok rahatlamaya yol açtığını göstermiştir. Semptomal iyileşme ilk uygulamadan 2 saat sonra başlamıştır. Benzer sonuçlar, ekinezya/adaçayı spreyini kullanan grupla bir klorheksidin/lidokain spreyi kullanan grup arasında yapılan ve akut boğaz ağrısı şikayetine sahip 154 hastayı kapsayan bir çalışmada da ortaya çıkmıştır.

Alman sağlık yetkilileri de geleneksel kullanıma ve insanlar üzerinde yapılan çalışmalara dayanarak adaçayının aşırı terleme tedavisinde işe yaradığını onaylar. Adaçayının düşük ostrojenik özelliğe sahip olması mümkündür ki bu durum, menopoza eşlik eden gece terlemelerini azaltmasını açıklar. 8 haftalık bir çalışma 1 gram taze adaçayının gece terlemelerini azaltma konusunda plasebo grubuna üstün geldiğini göstermiştir. Adaçayı genellikle ani ateş basmasına ve gece terlemesine karşı ve aynı zamanda hafızayı ve ruh halini güçlendirmek amacıyla diğer bitkilerle beraber kullanılır.




Adaçayı hazmı kolaylaştırmak, sindirim enzimlerini harekete geçirmek ve bağırsak kramplarını hafifletmek için kullanılır; bu nedenle fasulye gibi gaz üreten gıdalarla beraber alınır. Adaçayı antibakteriyel faaliyet gösterir; bu durum mide iltihabı ve diğer ikincil derecedeki enfeksiyonlar için kullanılmasını açıklar.

Kullanım Şekli

ÇAY: 1 bardak suya 1 çay kaşığı kadar adaçayını koyun ve 10 dakika bekleyin. Süzün. İçin ya da boğaz ağrısı için gargara yapın.

KAPSÜL: Günde iki defa 500 mg adaçayı yaprağı.

TENTÜR: Günde iki defa 2 ml’lik alın ya da üretici talimatlarını izleyin. 5 ml’lik tentür 1 bardak suya da eklenebilir ya da günde 3 defa gargara olarak kullanılabilir.

UYARILAR

Mutfakta belli miktarda adaçayı kullanmak güvenlidir ancak yağında bulunan tüjonlardan dolayı yüksek miktarlarda tüketilmemesi gerekir. Tavsiye edilen miktarları aşmayın. Adaçayının alkol ekstresinin tüjon oranı suyla yapılandan fazladır. Bu nedenle dahili olarak 1-2 haftadan fazla alınmamalıdır. Suda seyreltilmiş ve gargara olarak hazırlanmış tentürü güvenlidir. Adaçayını hamilelik boyunca dahili olarak tüketmeyin.

Tezgah Üstü: ADAÇAYI GARGARASI

30 gram tuz kurutulmuş adaçayı yaprağını 30 gram kurutulmuş kekik yaprağıyla bir kahve öğütücüde karıştırın. Ardından bir kavanozun çeyreğine 400 gr elma sirkesiyle beraber dökün. Çalkalayın ve kavanozun kapağını sıkıca kapatın. 14 gün bekleyin ve arada bir çalkalayın. Süzün ve ışık geçirmeyen bir şişeye koyun. Bu ağız gargarası boğaz ağrıları ve taze nefes için birebirdir.

AFİYET OLSUN…



Adaçayı: ŞİFALI BİTKİLER” için bir yorum

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir